Luchtverontreiniging werpt schaduw over Gemeentelijk Verkeersplan

Door Stadspartij Leefbaar Utrecht op 9 september 2005

De raadsbehandeling van het Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan 2005 – 2020 (kortweg GVVP) gaat gebukt onder de al maanden durende discussie over de luchtverontreiniging.
Want niemand weet precies hoe de Europese regels geinterpreteerd moeten worden, en welke consequenties er dus zijn voor lokaal beleid. Wel is duidelijk dat het ene na het andere (bouw)plan sneuvelt bij de rechter. En toch is er het GVVP dat vastgesteld moet worden door de Raad!

Wolfgang Spier schreef hierover de volgende raadsbijdrage:

Voorzitter: Het verkeer is typisch een onderwerp waarvan iedereen zegt: jammer dat het verkeer toe blijft nemen en daarom is het goed dat er fietspaden en bussen komen, om er vervolgens bij te denken: daar kunnen toch vooral mijn buren gebruik van maken. En die buren… die denken precies hetzelfde. Ziedaar in een notendop het probleem waar Nederland, en ook Utrecht mee worstelt.

Het GVVP is de verkeerskundige vertaling van eerdere nota’s die deze raad heeft vastgesteld zoals de structuurvisie. De recente discussies over de regelgeving en normering van luchtkwaliteit kan niet los gezien worden van de beoogde structuur van de stad en daarmee van dit GVVP.

Nu is het zo dat Nederland er in de afgelopen decennia er alles aan gedaan heeft om het autoverkeer nog sterker te laten toenemen dan het uit zichzelf al zou doen.
Bijvoorbeeld door de treinenloop te laten versloffen zodat vertragingen inmiddels aan de orde van de dag zijn en het spreekwoord “het loopt als een trein” een totaal andere betekenis zou krijgen als dat spreekwoord nu zou ontstaan.

Bijvoorbeeld door een woonwijk als Leidsche Rijn te plannen met te laat Openbaar Vervoer (OV), maar ook met absurd weinig haltes zodat het volstrekt logisch is dat mensen eerder kiezen voor de auto. Gepland onder auspiciën van een GroenLinks-wethouder, en gelukkig verbeterd door dit college overigens.

Bijvoorbeeld door fietsenbergingen te schrappen uit het Bouwbesluit zodat steeds vaker woningen worden gebouwd waarbij je je fiets op het balkon moet zetten, waardoor menseneerder kiezen voor de auto. Een maatregel van een PvdA-VVD-D66 regering.

Aan de andere kant heeft Nederland wel veel geinvesteerd in wegen en omgerekend per vierkant kilometer heeft Nederland dan ook de meeste snelwegen van Europa.

Het dus niet zo dat een gegeven is dat het autoverkeer zo autonoom toeneemt, zoals dat zo mooi heet. Keuzes bepalen of mensen meer of minder gebruik maken van de auto. Ter illustratie een veelzeggend fragment uit notabene de website van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, ik citeer: “De aanleg van de Zeeburgertunnel heeft door reistijd-winst nieuw verkeer veroorzaakt. Het aantal autokilometers in het Noordzeekanaalgebied steeg in 1 jaar met vijf procent. De nieuwe weg inspireerde o.a. mensen om over te stappen van tram of fiets naar de auto”.
Kortom: Nieuwe wegen roepen meer autoverkeer op, en de automobilisten die er al waren schieten daar niets mee op. Dat is de praktijk!

Nieuw is de paniek over de Raad van State en de Europese eisen voor luchtvervuiling. Maar Europa verlangt maatregelen die de luchtvervuiling doen terugdringen en in andere landen is het besef doorgedrongen dat dit niet mogelijk is als je wegen blijft aanleggen of verbreden. In steden als Parijs, Brussel of Berlijn worden ook winkels, woningen en kantoren gebouwd, inclusief de bijbehorende parkeerplaatsen, maar met de nadruk op het verbeteren van fietsvoorzieningen, het vergroten van de capaciteit van OV en juist niet het vergroten van de capaciteit van autowegen.

In België is het autoverkeer dan ook afgenomen. In Londen ook. Nederland is niet meer nummer 1 in Europa wat fietsgebruik betreft. Nederland wil als enig westeuropees land substantieel de capaciteit van de autowegen blijven vergroten en daarom is hier wel paniek ontstaan.
Dit Rijksbeleid heeft ook zijn invloed op het GVVP, omdat er een aantal doelstellingen in staan die niet anders kunnen leiden dan tot extra wegen.

Leefbaar Utrecht vindt dat er een einde moet komen aan het vergroten van de capaciteit van het autoverkeer en daarom zullen wij die doelstellingen ter discussie stellen. Maar voordat ik dat doe, eerst even voor de duidelijkheid het volgende:
In deze collegeperiode zijn afspraken gemaakt over het Stationsgebied, Leidsche Rijn de Structuurvisie, enz. Leefbaar Utrecht wil niet aan deze afspraken tornen. Die afspraken zijn vergeleken met de afspraken van het vorige college overigens een aanzienlijke verbetering als het gaat om autoverkeer. Waren er bijvoorbeeld destijds 6000 nieuwe parkeerplaatsen gepland in het stationsgebied, nu is dat nog niet eens de helft. Was er destijds een nieuwe vierbaansweg gepland en ruimte voor een 2e vierbaansweg gereserveerd, nu geen enkele.

Je kan je het verkeer in de stad in grote lijnen bekijken als een systeem met verschillende pijpleidingen. Een pijpleiding auto, een pijpleiding fiets, een pijpleiding trein en een pijpleiding bus/tram. Leefbaar Utrecht vindt dat de pijpleiding auto niet groter moet worden. En dat betekent dat de capaciteit van die andere pijpleidingen dus wel vergroot moeten worden om aan de mobiliteitsbehoefte te voldoen.

Eerst over de Pijpleiding auto:
Leefbaar Utrecht heeft moeite met de doelstelling, die overigens op meerdere plaatsen in het GVVP is beschreven, om het percentage mensen dat de auto in de toekomst zal gebruiken even hoog te houden als nu. In vaktermen: de modal split cijfers gelijk houden. Het probleem is dat de stad groeit en dat niet alleen dat het aantal inwoners in de komende jaren met ruim zal 30% stijgen, maar ook het aantal auto’s. Met andere woorden: Als het aandeel van de auto gelijk blijft dan krijgen we 30% meer auto’s voor onze kiezen, waardoor tal van hoofdwegen in de stad overbelast zullen raken. De ruimte is er gewoon niet.

Leefbaar Utrecht is hier volstrekt duidelijk over. Wij moeten de ruimte die er nu is op de hoofdwegen met zijn allen verdelen. Anders gezegd: en dat willen wij niet verhullen, want dat zullen veel mensen niet leuk vinden: we zullen allemaal, ook u en niet alleen uw buurman, in de toekomst vaker de auto moeten laten staan en voor de fiets, bus of trein moeten kiezen. Het is of het een of het ander.

Hiervoor hebben wij een amendement (zie onder).

Het is echter ook weer niet zo simpel dat de raad zomaar kan zeggen: we streven er naar dat zoveel procent van de mensen de auto gaat gebruiken en zoveel % fiets, etc. De meeste mensen zullen altijd een voorkeur hebben voor de auto, maar als het te veel tijd kost vanwege files, of het zoeken naar een parkeerplaats, of wat dan ook, dan gaan mensen een afweging maken. Hoe langer het duurt per auto, en hoe beter de alternatieven zijn, hoe eerder mensen kiezen om de reis niet per auto af te leggen. Daarom geloven wij niet dat we een gegarandeerde minimale snelheid voor auto’s moeten nastreven en daarom het amendement ‘GEEN MINIMALE AUTOSNELHEDEN GARANDEREN’.

Om de files en te ontwijken zoek de automobilist naar alternatieve routes. De druk op woonwijken waar driftig naar sluipwegen gezocht wordt is nu al groot zal steeds groter worden. Het lijkt ons dan ook verstandig om het GVVP aan te vullen met een ACTIEPLAN SLUIPVERKEER, waarbij de potentiële sluiproutes in kaart worden gebracht en maatregelen worden voorgesteld om de problemen op te lossen.
MOTIE ACTIEPLAN SLUIPVERKEER (zie onder)

Pijpleiding FIETS:
Een schrikbarend groot aantal mensen, bijna een kwart van alle mensen, wil de fiets wel gebruiken, maar durft het niet vanwege de angst voor diefstal. Daarom dient het GVVP aangevuld te worden met een ACTIEPLAN: VERMINDEREN FIETSENDIEFSTAL, waarin de gemeente met voorstellen komt om fietsendiefstal terug te dringen. Als dit lukt dan kan zonder probleem de pijpleiding fiets vergroot worden.
MOTIE: ACTIEPLAN VERMINDEREN FIETSENDIEFSTAL.

Verder lijkt het ons goed om te proberen de maatregel van het schrappen van fietsenbergingen uit het Bouwbesluit op lokaal niveau terug te draaien door deze verplicht te stellen in de gemeentelijke bouwverordening. De juristen zijn volgens onze informatie hier niet over uit of dat kan, laat er desnoods maar een proefproces overheen gaan.
MOTIE: FIETSENBERGINGEN VERPLICHT IN GEMEENTELIJKE VERORDENING

Pijpleiding BUS/TRAM en TREIN:
Het concentreren van allerlei voorzieningen bij het centraal station levert per saldo veel minder luchtvervuiling op als bouwen in de weilanden rondom de stad. Maar dan moeten wel grote aantallen mensen het gebied kunnen bereiken met een ander vervoermiddel dan de auto.
Een van de geplande instrumenten daarvoor is Randstadspoor. Dit behelst het uitbreiden van het aantal stoptreinen en stations zodat de trein veel sterker voor stedelijk en regionaal vervoer wordt gebruikt: het moet een metro worden op de spoorrails. Dat is een systeem met een grote capaciteit dat in alle omringende landen al lang is aangelegd.
Enkele maanden geleden kwam in het nieuws dat de spoorwegen niet in staat zijn om de oorspronkelijk geplande frequentie van om de 7½ minuut een trein te laten rijden, maar om het half uur. Stelt u zich voor een metrotrein om het half uur in de spits. Dat is pas echt een Domstad metro. Leefbaar Utrecht vindt dat aan de oorspronkelijk afgesproken frequenties niet mag worden getornd.

Zeker nu het de vraag is of de geplande aantallen mensen het gebied wel kunnen bereiken per auto gezien de Europes eisen, zullen die mensen er op andere manieren moeten komen, met name via Randstadspoor. Een reden om ook nog eens goed naar de capaciteit van het station te kijken. Als we de pijpleiding trein niet substantieel vergroten krijgt deze stad later een groot bereikbaarheidsprobleem.

In hoofdstuk 3.2 van het GVVP worden knooppunten genoemd waar mensen kunnen overstappen van bijvoorbeeld trein op bus.
Leefbaar Utrecht vindt dat er 1 plaats is die zeer geschikt is als OV knooppunt, maar niet genoemd wordt in het GVVP en dat is op de plaats waar de spoorlijnen uit Den Bosch en Arnhem samenkomen. Hiervoor hebben wij eerder een initiatiefvoorstel ingediend. Voordeel van dit overstapknoop-punt is dat enerzijds de stad ontlast wordt, omdat veel mensen niet meer een omweg via centraal hoeven te maken en anderzijds dat passagiers eerder op hun bestemming komen.
Dit voorstel heeft het toen nÃ¨t niet gehaald waardoor deze raad een verkeerd signaal afgaf en het ministerie prompt dit dubbelstation Lunetten-Koningsweg er uit heeft bezuinigd. Men kon het geld immers goed gebruiken voor de verbreding van snelwegen. Wij hebben begrepen dat sommige partijen hier inmiddels anders over denken. Kortom: redenen om dit OV-knooppunt opnieuw op de kaart te zetten.
MOTIE: OV KNOOPPUNT BIJ LUNETTEN (zie onder).

Verder stemmen we van harte in met het voorstel op blz. 34 om de sneltram Nieuwegein te versnellen, wat dat kan met ongelijkvloerse kruisingen en een systeem van stop- en sneltrams waardoor de reistijd van Nieuwegein Centrum naar Utrecht Centraal bijna kan halveren en de capaciteit wordt vergroot. Dit hebben wij enkele jaren geleden beschreven in ons LOV plan.

Ten slotte:
Kortgeleden werd bekend dat VROM-staatssecretaris Van Geel de gemeenten oproept om maatregelen te nemen zoals het weren uit het centrum van vervuilende auto’s, aan autovrije zondagen of het plaatsen van grote schermen om vervuilende lucht uit woonwijken te houden. Hiervoor zijn honderden miljoenen euro’s vrijgemaakt vanuit de aardgasbaten. Het geld gaat onder meer naar subsidies voor de installatie van roetfilters in bestaande voertuigen. Ook wordt gekeken naar het gebruik van koolzaadolie als alternatieve brandstof.

Leefbaar Utrecht vindt dat hier natuurlijk gebruikt van gemaakt moet worden, ook wat betreft het bevoorradingsverkeer. Dit is allemaal zeer recente informatie en daarom vragen wij of het college hier plannen voor wil maken.
___________________________________________________

Overzicht ingediende amendementen en moties inzake het GVVP:

MOTIE: OV-KNOOPPUNT BIJ LUNETTEN

De gemeenteraad van de gemeente Utrecht in vergadering bijeen op 8 september 2005 ter bespreking van het Gemeentelijk Verkeer- en Vervoersplan (GVVP).

Constaterende dat in het GVVP OV-knooppunten worden genoemd als middel om het gebruik van openbaar vervoer te stimuleren.

Overwegende dat:
- een OV-knooppunt bij Lunetten, waar diverse bussen en stoptreinen uit de richtingen Houten en Bunnik samenkomen, een mogelijkheid is om grote verbeteringen te realiseren in de kwaliteit van het openbaar vervoer;
- een overstapmogelijkheid bieden op deze plaats betekent dat veel passagiers dan geen omweg meer hoeven te maken via het hart van de stad, wat zowel ten goede komt aan de leefbaarheid van de stad als aan het verkorten van reistijden van passagiers;
- een dergelijk knooppunt thans ontbreekt in het GVVP.

Roept het college op te streven naar realisering van genoemd OV-knooppunt en dit een prominente plaats te geven in het GVVP.